Kara pozbawienia wolności musi być wykonywana z poszanowaniem dobra człowieka, jego godności i potrzeb, z uwzględnieniem sytuacji, w jakiej się znajduje. W artykule przedstawiono najważniejsze dokumenty, konwencje i akty prawne, zarówno polskie, jak i międzynarodowe, gwarantujące humanitarne traktowanie osób skazanych. Można tu wymienić m.in. Konstytucję RP, kodeks karny i kodeks karny wykonawczy, a także Powszechną deklarację praw człowieka, Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych przyjęte przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, Konwencję w sprawie zakazu stosowania tortur oraz okrutnego i nieludzkiego traktowania lub karania i inne. Zasady humanitarnego traktowania więźniów rozwinęły się na gruncie religii chrześcijańskiej, której wyznawcy domagali się ludzkiego traktowania skazanych i wielokrotnie świadczyli im pomoc moralną i materialną. Jako przykład można tu podać św. Wincentego a Paulo niosącego pomoc więźniom i galernikom, kwakrów zajmujących się więźniami w USA, a w Polsce działającego już w trakcie rozbiorów Stowarzyszenia Patronat. Przestrzeganie przepisów w zakresie zapewnienia sprawcom przestępstw humanitarnego traktowania podlega nadzorowi i kontroli przez organy administracji państwowej, a także międzynarodowego podkomitetu ds. prewencji CPT.