Celem artykułu jest omówienie ścisłego związku między centralizacją ustroju państwa a utrzymaniem władzy — na podstawie badań przedstawionych w znakomitym dziele Alexisa de Tocqueville Dawny ustrój i rewolucja. Tocqueville połączył umiejętnie dwa aspekty dostrzegane w dyskusji o genezie nadzoru nad samorządem terytorialnym — aspekt ochrony praw człowieka i obywatela oraz aspekt rewolucji, która przejęła większość zmian umacniających centralizm, umożliwiające monarchii budowanie konstrukcji podtrzymania władzy. Celem podjętych tu rozważań jest przypomnienie stosunkowo rzadko przytaczanych fragmentów tekstów zawierających uzasadnienie zdecydowanych ocen, którymi Tocqueville zamykał analizę praktyki ustrojowej monarchii w różnych dziedzinach, ukazując ponadczasową rolę centralizacji w umacnianiu władzy absolutnej. Wśród kilku opisanych sytuacji należy podkreślić znaczenie niezawisłych sądów w ochronie praw jednostki. Artykuł zamyka sumaryczne ukazanie faz przekształceń ustrojowych nadzoru nad samorządem departamentu we Francji.